Fëmija Im Nuk Bindet Për Asgjë: Të Kuptojmë Çrregullimin Nxitës-Kundërshtues

“Jo!”

“Pse duhet ta bëj?”

“Nuk dua!”

“Ti gjithmonë më thua çfarë të bëj!”

Për një prind, këto fjali mund të bëhen pjesë e përditshmërisë. Ndonjëherë shfaqen para gjumit, në mëngjes para shkollës, kur duhet të fiket televizori apo edhe kur fëmija duhet të bëjë diçka fare të zakonshme.

Por kur kundërshtimi bëhet shumë i shpeshtë, konfliktet përsëriten çdo ditë dhe duket sikur çdo kërkesë kthehet në një betejë, prindërit mund të fillojnë të pyesin:

“A është thjesht një fazë apo ka diçka tjetër që duhet të kuptojmë?”

Një nga mundësitë që profesionistët e shëndetit mendor mund të vlerësojnë është Çrregullimi Nxitës-Kundërshtues (Oppositional Defiant Disorder – ODD).

Çfarë Është Çrregullimi Nxitës-Kundërshtues?

Çrregullimi Nxitës-Kundërshtues është një çrregullim i sjelljes në fëmijëri dhe adoleshencë, i karakterizuar nga një model i vazhdueshëm i:

• humorit të irrituar ose të zemëruar;
• sjelljes argumentuese dhe sfiduese;
• kundërshtimit të rregullave ose kërkesave;

dhe, në disa raste, sjelljes hakmarrëse.

Sipas përshkrimit të kritereve DSM-5-TR, simptomat duhet të zgjasin të paktën 6 muaj dhe të përfshijnë të paktën katër simptoma nga kategoritë përkatëse. Sjelljet duhet të jenë të pranishme në ndërveprim me të paktën një person që nuk është vëlla ose motër.

Hulumtimet vlerësojnë se ODD prek afërsisht 3–5% të popullatës, megjithëse shifrat ndryshojnë sipas moshës, metodës së studimit dhe popullatës së ekzaminuar.

Kur Kundërshtimi Është Pjesë Normale E Zhvillimit?

Fëmijët nuk lindin me aftësinë për të menaxhuar në mënyrë të përsosur frustrimin, emocionet dhe kufijtë.

Një fëmijë dy vjeçar mund të shpërthejë sepse prindi i tha “jo” për një lodër.

Një fëmijë gjashtë vjeçar mund të protestojë sepse nuk dëshiron të largohet nga parku.

Një adoleshent mund të argumentojë për orarin e kthimit në shtëpi.

Këto sjellje, në vetvete, nuk nënkuptojnë ODD.

Në fakt, AACAP thekson se sjellja kundërshtuese mund të jetë pjesë normale e zhvillimit, veçanërisht në moshën 2–3 vjeç dhe në fillim të adoleshencës. Fëmijët gjithashtu mund të jenë më kundërshtues kur janë të lodhur, të uritur, të stresuar ose të mërzitur.

Shenjat Kryesore Të ODD

Simptomat e ODD zakonisht grupohen në tre fusha.

1. Humor i irrituar ose i zemëruar

Fëmija:

• humbet shpesh durimin;
• acarohet lehtësisht;
• duket shpesh i zemëruar ose i inatosur;
• mund të jetë shumë i ndjeshëm ndaj kritikave ose frustrimit.

2. Sjellje argumentuese dhe sfiduese

Fëmija:

• debaton shpesh me të rriturit;
• refuzon në mënyrë të përsëritur të ndjekë rregullat;
• kundërshton kërkesat;
• sfidon autoritetin;
• mund të bezdisë qëllimisht të tjerët;
• mund t’ua atribuojë të tjerëve fajin për gabimet e veta.

3. Sjellje hakmarrëse

Në disa raste, fëmija mund të tregojë sjellje që duken si përpjekje për t’u “hakmarrë” ose për t’ia kthyer dikujt.

Megjithatë, asnjë prej këtyre sjelljeve nuk duhet interpretuar veçmas. Profesionisti vlerëson modelin e përgjithshëm, kohëzgjatjen, moshën e fëmijës, kontekstin dhe ndikimin në funksionimin e tij.

“Fëmija Im Thotë Gjithmonë JO” – A Do Të Thotë Se Ka ODD?

Jo.

Një nga gabimet më të zakonshme është të kthehet një sjellje e vetme në një diagnozë.

Edhe faktorë të tjerë mund të luajnë rol në sjelljen sfiduese. ODD shpesh shfaqet së bashku me probleme të tjera, përfshirë ADHD, ankthin ose çrregullimet e humorit, prandaj një vlerësim i mirë nuk duhet të fokusohet vetëm te sjellja që duket në sipërfaqe.

Një fëmijë që shpërthen përballë një kufiri mund të ketë nevojë të mësojë të tolerojë frustrimin

Një fëmijë që argumenton vazhdimisht mund të ketë nevojë të zhvillojë mënyra më të mira komunikimi.

Një fëmijë që zemërohet shumë shpejt mund të ketë nevojë për ndihmë në rregullimin emocional.

Kjo nuk e eliminon përgjegjësinë për sjelljen, por ndryshon mënyrën se si e kuptojmë dhe e trajtojmë atë.

Kjo është arsyeja pse një prind nuk mund ta përcaktojë ODD vetëm duke plotësuar një listë simptomash në internet.

Çfarë Mund Të Bëjnë Prindërit?

Një fëmijë me sjellje sfiduese nuk ka nevojë vetëm për më shumë ndëshkime.

Një qasje më e dobishme mund të përfshijë:

1. Vendosni Rregulla Të Qarta

Fëmija duhet të dijë çfarë pritet prej tij.

Në vend të:

“Mos u sill kështu!”

mund të thuhet:

“Lodrat do të mblidhen tani. Pastaj mund të zgjedhësh nëse do të lexojmë apo të vizatojmë.”

• Jepni Zgjedhje Të Kufizuara

Zgjedhja i jep fëmijës një ndjenjë autonomie pa hequr kufirin.

“Do t’i bësh detyrat tani apo pas 10 minutash?”

është ndryshe nga:

“Kur do t’i bësh detyrat?”

• Përforconi Sjelljen Pozitive

Prindërit shpesh i kushtojnë shumë vëmendje momentit kur fëmija kundërshton dhe shumë pak vëmendje momentit kur bashkëpunon.

Por vëmendja pozitive është pjesë e rëndësishme e ndërhyrjeve të bazuara në evidencë.

• Mos E Ktheni Çdo Situatë Në Betejë

Jo çdo sjellje duhet të marrë një përgjigje të gjatë.

Nëse prindi dhe fëmija kalojnë 20 minuta duke argumentuar për të njëjtën kërkesë, qëllimi fillestar mund të jetë humbur.

Sjelljet sfiduese mund të krijojnë një cikël ku fëmija dhe prindi reagojnë gjithnjë e më fort ndaj njëri-tjetrit. Pikërisht për këtë arsye, ndërhyrjet moderne shpesh punojnë jo vetëm me fëmijën, por edhe me mënyrën se si familja menaxhon konfliktet. AACAP rekomandon ndërhyrje si Parent Management Training, terapi individuale, terapi familjare dhe trajnime për zgjidhjen e problemeve, në varësi të nevojave të fëmijës nga psikolog të specializuar.

Kur Duhet Të Kërkoni Ndihmë Profesionale?

Nëse kundërshtimi:

• është i vazhdueshëm për muaj;
• krijon konflikte të shpeshta në familje;
• ndikon në shkollë;
• dëmton marrëdhëniet me bashkëmoshatarët;
• shoqërohet me zemërim shumë të fortë;
• po bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u menaxhuar;
• ose prindi ndihet se nuk po arrin më ta menaxhojë situatën,

mund të jetë e dobishme një konsultë me psikolog për fëmijë ose psikiatër për fëmijë dhe adoleshentë.

Qëllimi është të kuptohet çfarë po ndodh, pse po ndodh dhe çfarë lloj ndihme mund të jetë e dobishme.

Nëse sjellja është e vazhdueshme dhe po ndikon në jetën e fëmijës dhe familjes, një vlerësim profesional mund të ndihmojë në dallimin mes një faze të zhvillimit dhe një vështirësie që kërkon mbështetje.

Klinika EGO ofron mbështetje psikologjike për fëmijë, adoleshentë dhe prindër, me fokus te kuptimi i sjelljes, emocioneve dhe marrëdhënieve familjare.

Mos kërkoni vetëm mënyrën për ta ndalur sjelljen. Filloni duke kuptuar çfarë po e shkakton atë.

Rezervoni një konsultë në www.ego.al.

BURIME

American Academy of Child & Adolescent Psychiatry (AACAP), Oppositional Defiant Disorder – Facts for Families.

American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, Practice Parameter for the Assessment and Treatment of Children and Adolescents With Oppositional Defiant Disorder.

Hawes DJ et al., Oppositional defiant disorder, Nature Reviews Disease Primers, 2023.

American Academy of Pediatrics, Addressing Early Childhood Emotional and Behavioral Problems.

American Academy of Pediatrics, Psychosocial Interventions for Disruptive Behavior in Children and Adolescents: A Meta-Analysis, 2026.