Shumë njerëz e ndiejnë diçka brenda vetes, por nuk arrijnë ta përshkruajnë me fjalë. Ata ndihen të tensionuar, të lodhur apo të shqetësuar, por kur pyeten “Si ndihesh?”, përgjigjja shpesh është: “Nuk e di.”
Kjo nuk është ftohtësi emocionale, në shumë raste, kjo gjendje lidhet me aleksitiminë, një vështirësi për të identifikuar dhe emërtuar emocionet.
Aleksitimia nuk është një sëmundje mendore, por një tipar psikologjik që ndikon në mënyrën si individi e përjeton veten, marrëdhëniet dhe trupin e tij.
Çfarë Është Aleksitimia?
Aleksitimia përkufizohet si vështirësia për:
- të identifikuar emocionet personale
- t’i dalluar emocionet nga ndjesitë trupore
- t’i shprehur emocionet me fjalë
- të kuptuar emocionet e të tjerëve
Termi vjen nga greqishtja që do të thotë “mungesë fjalësh për emocionet”.
Sipas studimeve ndërkombëtare, rreth 10–13% e popullsisë së përgjithshme shfaq tipare të aleksitimisë, ndërsa përqindja rritet ndjeshëm tek personat me:
- ankth kronik
- depresion
- PTSD
- çrregullime psikosomatike
- autizëm
- varësi
Si Manifestohet Aleksitimia Në Jetën E Përditshme?
Aleksitimia shfaqet në disa nivele: emocionale, trupore dhe sjellore.
Shenja emocionale
Personat me aleksitimi shpesh:
- nuk dinë të dallojnë nëse janë të trishtuar, të zemëruar apo të frikësuar
- përjetojnë emocione si “turbullirë” ose “zbrazëti”
- ndihen emocionalisht të shkëputur
- kanë vështirësi në empati
Shembull praktik:
Një person mund të thotë:
“E di që diçka nuk shkon, por nuk di çfarë. Nuk ndihem mirë, por s’di pse.”
Shenja trupore (psikosomatike)
Kur emocionet nuk identifikohen, ato shpesh shprehen përmes trupit:
- dhimbje koke të shpeshta
- shtrëngim në gjoks
- probleme me stomakun
- tension muskulor
- lodhje kronike
Këta persona shpesh kërkojnë ndihmë mjekësore për simptoma fizike, por analizat dalin normale.
Sjellje tipike
Në jetën e përditshme, aleksitimia manifestohet përmes:
- komunikimit emocional të kufizuar
- fokusit të tepruar në fakte dhe logjikë
- vështirësive në marrëdhënie intime
- shmangies së bisedave emocionale
- reagimeve emocionale të vonuara ose të papërshtatshme
Partnerët shpesh i përshkruajnë si “të ftohtë” ose “të distancuar”, edhe pse kjo nuk pasqyron mungesë ndjenjash, por mungesë vetëdijeje emocionale.
Vështirësia Në Emërtimin E Emocioneve – Diferenca Mes Ndjenjave Dhe Mendimeve
Një nga aspektet më të rëndësishme të aleksitimisë është ngatërrimi mes mendimeve dhe emocioneve.
Emocionet janë përvoja të brendshme (trishtim, frikë, gëzim, zemërim)
Mendimet janë interpretime racionale (“Nuk po ja dal”, “Kjo s’ka kuptim”)
Personat me aleksitimi shpesh thonë:
“Mendoj se jam keq” (jo: “Ndjej trishtim”)
“Jam i lodhur mendërisht” (pa identifikuar emocionin pas lodhjes)
Kjo e bën shumë të vështirë:
- vetëkuptimin
- menaxhimin emocional
- komunikimin me të tjerët
Aleksitimia Dhe Marrëdhëniet
Në marrëdhënie romantike apo familjare, aleksitimia mund të sjellë:
- keqkuptime emocionale
- ndjesi vetmie tek partneri
- konflikte të përsëritura
- vështirësi në shprehjen e dashurisë
Shpesh partneri ndjen se:
“Po flas me mur”
ndërsa personi me aleksitimi ndjen presion dhe konfuzion.
Kur Duhet Kërkuar Ndihmë Profesionale?
Ndihma profesionale rekomandohet kur:
- ndiheni të shkëputur nga emocionet tuaja
- keni simptoma trupore pa shkak mjekësor
- marrëdhëniet tuaja po vuajnë
- përjetoni ankth ose depresion të pashpjegueshëm
- ndiheni “të zbrazët” emocionalisht
Aleksitimia nuk është e pashërueshme – vetëdija emocionale mund të zhvillohet.
Çfarë Ofron Psikoterapia Për Aleksitiminë?
Psikoterapia ndihmon në:
- ndërtimin e fjalorit emocional
- lidhjen mes trupit dhe emocioneve
- rritjen e vetëdijes emocionale
- përmirësimin e marrëdhënieve
- reduktimin e simptomave psikosomatike
Terapitë më efektive përfshijnë:
Terapinë Kognitive-Behaviorale (CBT)
Terapinë e fokusuar në emocione
Mindfulness dhe ndërgjegjësim trupor
Me kohë, individi mëson të thotë:
“Jam i trishtuar”,
në vend të
“Nuk di çfarë kam.”
Aleksitimia nuk do të thotë mungesë emocionesh – përkundrazi, emocionet janë aty, por të paemërtuara. Të mësosh t’i njohësh dhe t’i shprehësh është një proces që kërkon kohë, por sjell lehtësim, lidhje dhe shëndet mendor më të mirë.
Nëse ndihesh i ngjashëm me përshkrimet e mësipërme, nuk je vetëm.
Në Klinika Ego, profesionistët tanë të shëndetit mendor mund të të ndihmojnë të ndërtosh një marrëdhënie më të shëndetshme me emocionet e tua.
BURIME
Disorders of Affect Regulation: Alexithymia in Medical and Psychiatric Illness.Cambridge University Press.- Taylor, G. J., Bagby, R. M., & Parker, J. D. A.
Alexithymia: A view of the psychosomatic process.-Nemiah, J. C., Freyberger, H., & Sifneos, P. E.