Pse duhet të flasim për parandalimin e vetëvrasjes?
Ka biseda që shpesh i shmangim sepse na duken shumë të vështira.
Vetëvrasja është një prej tyre.
Mund të mos dimë çfarë të themi. Mund të kemi frikë se një pyetje e drejtpërdrejtë do ta përkeqësojë situatën. Mund të mendojmë se personi thjesht po kalon një periudhë të keqe dhe se “do t’i kalojë”.
Por heshtja nuk e zgjidh vuajtjen.
Parandalimi i vetëvrasjes fillon edhe me një bisedë. Një pyetje e thjeshtë, një dëgjim pa gjykim dhe orientimi drejt ndihmës profesionale mund të jenë hapa të rëndësishëm kur një person po përjeton një krizë.
Shtatori është një moment për të rritur ndërgjegjësimin rreth vetëvrasjes dhe shëndetit mendor, por kjo bisedë nuk duhet të kufizohet vetëm në një muaj.
Sepse një person mund të ketë nevojë për ndihmë në çdo kohë të vitit.
Pse Njerëzit Nuk Flasin Për Mendimet Vetëvrasëse?
Ka shumë arsye pse një person mund të mos flasë për mendimet e tij.
Mund të ketë frikë se do të gjykohet, se të tjerët do ta konsiderojnë “të dobët”, se do të shqetësojë familjen ose se askush nuk do ta kuptojë.
Disa njerëz gjithashtu mund të mos dinë si ta shpjegojnë atë që po përjetojnë. Kur dhimbja emocionale bëhet shumë e madhe, mund të jetë e vështirë ta kthesh atë në fjalë.
Një tjetër arsye është stigma rreth problemeve të shëndetit mendor. Fraza si “duhet të jesh më i fortë”, “të gjithë kanë probleme” ose “mendo pozitivisht” mund ta bëjnë një person të ndihet edhe më i vetmuar.
Prandaj, një nga hapat e parë të parandalimit është krijimi i një hapësire ku dikush mund të flasë pa pasur frikë se do të gjykohet.
Shenja Që Nuk Duhen Injoruar
Nuk ekziston një shenjë e vetme që mund të tregojë me siguri se dikush është në rrezik. Megjithatë, disa ndryshime në sjellje ose komunikim duhen marrë seriozisht, veçanërisht kur shfaqen papritur ose së bashku.
Disa shenja sipas psikologëve dhe profesionistëve të shëndetit mendor mund të jenë:
- Të flasë për vdekjen, dëshpërimin ose mungesën e shpresës.
- Të shprehë se ndihet barrë për të tjerët.
- Të thotë se nuk sheh rrugëdalje nga një situatë.
- Të izolohet nga familja, miqtë ose aktivitetet që më parë i pëlqenin.
- Të ketë ndryshime të mëdha në humor ose sjellje.
- Të japë përshtypjen se po “rregullon punët” ose po u thotë lamtumirë njerëzve.
- Të kërkojë mënyra ose mjete për t’i shkaktuar dëm vetes.
- Të përjetojë një krizë të fortë emocionale pas një humbjeje, ndarjeje, problemi financiar, konflikti ose ndryshimi të madh në jetë.
Një ndryshim i rëndësishëm në sjellje nuk duhet automatikisht të interpretohet si rrezik për vetëvrasje. Por nëse jeni të shqetësuar për dikë, është më e sigurt të pyesni dhe të kërkoni ndihmë sesa ta injoroni shqetësimin.
5 Minuta Që Mund Të Ndryshojnë Një Bisedë
Ndonjëherë mendojmë se duhet të gjejmë fjalët perfekte për të ndihmuar dikë. Në realitet, më e rëndësishme është të jemi të pranishëm, të dëgjojmë dhe të mos gjykojmë.
Mos pyet:
“Çfarë ke që je kështu?”
Pyet:
“Si ke qenë vërtet kohët e fundit?”
Mos thuaj:
“Do të të kalojë.”
Thuaj:
“Nuk ke pse ta kalosh vetëm.”
Mos thuaj:
“Ke shumë arsye për të qenë mirë.”
Thuaj:
“Dua të kuptoj çfarë po përjeton.”
Mos e ndrysho menjëherë temën.
Qëndro në bisedë. Dëgjo. Mos u përpiq ta zgjidhësh gjithçka në pak minuta.
Nëse mendon se dikush mund të jetë në rrezik, mund të bësh edhe një pyetje të drejtpërdrejtë:
“A ke menduar kohët e fundit të lëndosh veten?”
A Është E Rrezikshme Ta Pyesësh Dikë Nëse Po Mendon Për Vetëvrasje?
Jo. Pyetja e drejtpërdrejtë nuk i “fut” idenë e vetëvrasjes në kokë një personi.
Përkundrazi, pyetja mund t’i japë personit mundësinë të flasë për diçka që deri atëherë e ka mbajtur të fshehtë.
Mund të thoni:
“Faleminderit që ma the.”
“Jam këtu me ty.”
“Le të gjejmë bashkë ndihmën që të nevojitet.”
Nuk është detyra juaj të diagnostikoni personin ose të zgjidhni problemin e tij. Roli juaj mund të jetë thjesht të mos e lini vetëm me atë që po përjeton dhe ta ndihmoni të lidhet me mbështetjen e duhur me një psikolog ose profesionistë të shëndetit mendor.
Në realitet, një psikolog mund të jetë pjesë e mbështetjes së shëndetit mendor shumë përpara se një situatë të arrijë në një krizë.
Mund të kërkoni ndihmë psikologjike kur:
- ndiheni vazhdimisht të trishtuar ose pa shpresë;
- ankthi po ndikon në jetën tuaj të përditshme;
- keni kaluar një humbje ose ngjarje traumatike;
- ndiheni të mbingarkuar emocionalisht;
- jeni duke u izoluar nga njerëzit;
- keni vështirësi në marrëdhënie;
- mendimet negative po bëhen të vështira për t’u menaxhuar;
- ndjeni se nuk po arrini ta përballoni situatën vetëm.
Kur Mund Të Jetë I Nevojshëm Një Psikolog ?
Nëse ndiheni se keni nevojë për mbështetje psikologjike, hapi i parë mund të jetë një konsultë me një psikolog në Tiranë.
Një konsultë psikologjike mund të ndihmojë në kuptimin e asaj që po përjetoni, në identifikimin e faktorëve që ndikojnë në mirëqenien tuaj emocionale dhe në përcaktimin e mbështetjes më të përshtatshme.
Nuk është e nevojshme të dini paraprakisht se çfarë diagnoze keni ose të jeni në gjendje ta shpjegoni në mënyrë perfekte problemin.
Mjafton të dini se diçka nuk po shkon mirë dhe se dëshironi të flisni me dikë.
Në Klinika EGO ofrohen shërbime psikologjike dhe psikoterapie në Tiranë, së bashku me shërbime psikiatrike dhe psikoedukim.
Një psikolog ose profesionist i shëndetit mendor mund të ndihmojë në vlerësimin e situatës dhe në gjetjen e mbështetjes së përshtatshme.
Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë se nuk mundesh. Do të thotë se nuk duhet ta përballosh gjithçka vetëm.
Nëse ti ose dikush pranë teje është në rrezik të menjëhershëm, kërko ndihmë urgjente tani.
Mos e mbyll bisedën. Hape atë.
Sepse ndonjëherë pyetja “Si je vërtet?” është fillimi i një bisede që dikush ka pasur nevojë ta bëjë prej kohësh.
BURIME
World Health Organization (WHO) – World Suicide Prevention Day
NIMH – 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide
CDC – Risk and Protective Factors for Suicide