A mund të ndikojë puna në shëndetin mendor? Po.
Stresi i vazhdueshëm në punë, ngarkesa e lartë profesionale, përgjegjësia, oraret e gjata dhe ekspozimi ndaj situatave traumatike mund të ndikojnë në shëndetin psikologjik.
Nga burnout profesional dhe ankthi deri te depresioni, problemet e gjumit dhe, në rastet e ekspozimit ndaj traumës, çrregullimi i stresit post-traumatik (PTSD), puna mund të bëhet një faktor i rëndësishëm në shëndetin mendor.
Megjithatë, nuk ekziston një renditje shkencore universale që përcakton se cilat janë “10 profesionet më të rrezikshme për shëndetin mendor”. Rreziku ndryshon sipas kushteve të punës, orarit, mbështetjes organizative, ekspozimit ndaj traumës dhe karakteristikave individuale.
Në këtë artikull analizojmë 10 profesione që përballen shpesh me faktorë të lartë të stresit profesional, bazuar në literaturën shkencore dhe kërkime të indeksuara.
10 Profesione Që Mund Të Përballen Me Stres Të Lartë Profesional
1. Mjekët dhe profesionistët e shëndetësisë
Mjekët përballen me përgjegjësi të mëdha, vendimmarrje të vazhdueshme, orare të gjata dhe ekspozim ndaj sëmundjes, dhimbjes dhe vdekjes.
Burnout-i te mjekët është studiuar gjerësisht. Një rishikim sistematik mbi shkaqet e burnout-it te mjekët identifikoi faktorë si ngarkesa e punës, kërkesat ndërpersonale, pasiguria profesionale dhe mungesa e burimeve. Gjithashtu stresi,ankthi dhe traumat (PTSD) është I pranishëm për shkak të rasteve në terren dhe rasteve jetë ose vdekje.
Një tjetër rishikim sistematik mbi ndërhyrjet për stresin dhe burnout-in te mjekët gjeti se qasjet kognitive-sjellore tregojnë potencial veçanërisht në reduktimin e stresit profesional.
2. Policët
Puna në polici mund të përfshijë ekspozim ndaj dhunës, aksidenteve, kërcënimeve dhe ngjarjeve traumatike.
Një rishikim sistematik i faktorëve të rrezikut te policët gjeti lidhje midis faktorëve individualë dhe organizativë dhe rezultateve si depresioni, ankthi, PTSD dhe burnout-i. Mungesa e mbështetjes nga kolegët ishte ndër faktorët më të shpeshtë të identifikuar.
Një tjetër rishikim sistematik, që përfshiu 15,150 oficerë, gjeti lidhje të rëndësishme midis faktorëve organizativë, presionit të punës, orëve të gjata dhe problemeve të shëndetit mendor.
3. Mësuesit
Mësuesit përballen me kërkesa akademike, menaxhim klase, përgjegjësi ndaj nxënësve, komunikim me prindërit dhe kërkesa administrative.
Në studimet e përfshira, prevalenca e burnout-it klinikisht të rëndësishëm varionte nga 25.12% në 74%, ndërsa faktorët e lidhur me stresin përfshinin edhe madhësinë e klasës, kënaqësinë në punë dhe faktorë organizativë.
4. Psikologët dhe profesionistët e shëndetit mendor
Edhe një psikolog mund të përjetojë stres profesional.
Puna me persona që përballen me ankth, depresion, trauma, kriza ose probleme të rënda emocionale kërkon përfshirje të vazhdueshme profesionale.
Për këtë arsye, supervizimi profesional, kufijtë e shëndetshëm dhe kujdesi ndaj vetes janë veçanërisht të rëndësishëm.
5. Punonjësit e urgjencës
Personeli i urgjencës punon në situata ku vendimmarrja duhet të bëhet shpejt dhe ku pasojat mund të jenë serioze.
Një rishikim sistematik që përfshiu 24 studime dhe 4,768 profesionistë të urgjencës raportoi nivele të konsiderueshme të PTSD, depresionit dhe ankthit dhe gjeti se këto probleme ishin më të larta krahasuar me popullatën e përgjithshme në benchmark-un e përdorur nga studimi.
6. Avokatët
Afatet ligjore, ngarkesa e dokumentacionit, përgjegjësia profesionale dhe përballja me konflikte mund të krijojnë nivele të larta të stresit.
Në këtë profesion, një faktor i rëndësishëm është edhe presioni për performancë dhe nevoja për të marrë vendime të rëndësishme brenda afateve të kufizuara.
7. Programuesit dhe profesionistët e IT
Programuesit dhe profesionistët e IT mund të përballen me afate të shkurtra, projekte komplekse, kërkesa për produktivitet dhe ndryshime të vazhdueshme teknologjike.
Kur këto kërkesa shoqërohen me orare të gjata dhe mungesë pushimi, mund të shfaqet lodhje emocionale dhe profesionale.
8. Punonjësit remote
Puna remote nuk është automatikisht më stresuese ose më e shëndetshme. Efekti varet shumë nga mënyra se si organizohet puna.
Një rishikim sistematik i 14 studimeve me 22,919 pjesëmarrës gjeti se evidenca mbi marrëdhënien mes punës nga shtëpia dhe shëndetit të punonjësve ishte ende e kufizuar dhe me cilësi të ndryshme.
Një tjetër rishikim sistematik, që analizoi 19 studime dhe 10,012 pjesëmarrës, raportoi rritje të stresit të lidhur me telepunën në shumicën e studimeve të përfshira gjatë periudhës së pandemisë.
Kjo tregon se nuk është vetë “puna nga shtëpia” problemi, por mund të jenë faktorë si mungesa e kufijve mes punës dhe jetës personale, izolimi, ngarkesa dhe mungesa e mbështetjes organizative.
9. Punonjësit socialë
Punonjësit socialë mund të përballen çdo ditë me histori të traumës, dhunës, varfërisë, problemeve familjare dhe krizave sociale.
Kjo ekspozim i vazhdueshëm emocional mund të krijojë lodhje profesionale dhe stres kronik, veçanërisht kur mungojnë burimet dhe mbështetja profesionale.
10. Menaxherët dhe drejtuesit
Pozicionet drejtuese shpesh përfshijnë përgjegjësi për rezultate, staf, vendimmarrje dhe zgjidhjen e problemeve.
Kur personi ndihet se duhet të jetë vazhdimisht “i disponueshëm”, kufiri mes kohës së punës dhe jetës personale mund të bëhet gjithnjë e më i paqartë.
Cilat Probleme Psikologjike Mund Të Lidhen Me Stresin Në Punë?
Stresi kronik profesional mund të shoqërohet me:
- Burnout profesional
- Çrregullime ankthi
- Simptoma depresive
- Çrregullime të gjumit
- Çrregullime të përshtatjes
- PTSD, veçanërisht pas ekspozimit ndaj traumës
- Lodhje emocionale
- Vështirësi në përqendrim
- Irritim dhe ndryshime të humorit
Një meta-analizë mbi traumën profesionale gjeti rritje të rrezikut për PTSD dhe depresion te punonjësit e ekspozuar ndaj traumës profesionale, duke e bërë ekspozimin traumatik një faktor veçanërisht të rëndësishëm në disa profesione.
Shenjat Që Tregojnë Se Puna Po Ndikon Në Shëndetin Mendor
Jo gjithmonë është e lehtë të kuptosh kur stresi profesional ka filluar të ndikojë në shëndetin mendor. Shpesh ndryshimet shfaqen gradualisht dhe mund të duken si “lodhje normale nga puna”. Megjithatë, disa shenja duhen marrë seriozisht:
- Ankth i vazhdueshëm për punën – mendimet për detyrat, afatet ose përgjegjësitë vazhdojnë edhe pas përfundimit të orarit.
- Lodhje emocionale dhe mendore – ndihesh i rraskapitur edhe pasi ke pushuar.
- Probleme me gjumin – vështirësi për të fjetur, zgjime të shpeshta ose gjumë jo cilësor.
- Irritim dhe ndryshime humori – bëhesh më nervoz, i paduruar ose emocional ndaj situatave që më parë i menaxhoje më lehtë.
- Vështirësi në përqendrim – e ke më të vështirë të fokusohesh, të marrësh vendime ose të përfundosh detyrat.
- Humbje motivimi – puna që dikur të interesonte fillon të duket e rëndë ose pa kuptim.
- Ndjesi mbingarkese – ke përshtypjen se kërkesat e punës janë më të mëdha se aftësia jote për t’i përballuar.
- Shkëputje emocionale – fillon të distancohesh nga kolegët, pacientët, klientët ose njerëzit me të cilët punon.
- Simptoma fizike të lidhura me stresin – dhimbje koke, tension muskulor, shqetësime gastrointestinale ose rrahje të shpejta të zemrës mund të shfaqen te disa persona.
- Puna ndikon në jetën personale – nuk ke më energji për familjen, miqtë, aktivitetet që të pëlqejnë ose kohën për veten.
- Ndjesi frike para fillimit të ditës së punës – ankthi mund të shfaqet që në mbrëmje ose sapo mendon për ditën e ardhshme.
- Vështirësi për t’u shkëputur nga puna – kontrollon vazhdimisht email-et, mesazhet ose detyrat edhe jashtë orarit.
- Ndjesi pafuqie ose mungesë kontrolli – ndihesh sikur nuk mund të ndryshosh asgjë në situatën profesionale.
- Rënie e performancës në punë – gabime më të shpeshta, harresa ose vështirësi për të përfunduar detyrat.
- Ndjesi se “nuk po e përballoj më” – veçanërisht kur kjo ndjesi përsëritet dhe nuk përmirësohet me pushim.
Si Mund Të Ndihmojë Psikologu?
Të kërkosh ndihmë psikologjike nuk do të thotë se nuk je në gjendje të përballosh punën. Përkundrazi, konsultimi me një psikolog mund të ndihmojë në kuptimin e faktorëve që po shkaktojnë stres dhe në zhvillimin e mënyrave më të shëndetshme për ta menaxhuar atë.
Në terapi mund të punohet me menaxhimin e ankthit, vendosjen e kufijve profesionalë, përmirësimin e gjumit, mendimet negative, perfeksionizmin, vështirësitë emocionale dhe mënyrën se si personi reagon ndaj presionit.
Një psikolog në Tiranë mund të ofrojë gjithashtu një hapësirë profesionale ku mund të flasësh për vështirësitë që lidhen me punën pa gjykim.
Puna nuk duhet të jetë në kurriz të shëndetit mendor
Të jesh i lodhur pas një dite të vështirë është normale. Por kur puna fillon të ndikojë çdo ditë në gjumin, humorin, marrëdhëniet, përqendrimin dhe mënyrën se si ndihesh me veten, është e rëndësishme të mos i injorosh këto sinjale.
Shëndeti mendor është pjesë e rëndësishme e shëndetit në përgjithësi. Nëse ndihesh i mbingarkuar nga puna dhe nuk po arrin ta menaxhosh më vetëm, konsultimi me një psikolog në Tiranë mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt ndryshimit.
Klinika Ego ofron konsultime psikologjike për persona që përballen me stres, ankth, burnout dhe vështirësi të tjera emocionale të lidhura me jetën profesionale.
BURIME
Koutsimani P, Montgomery A, Georganta K. The Relationship Between Burnout, Depression, and Anxiety: A Systematic Review and Meta-Analysis. PubMed, 2019.Agyapong B, et al. Stress, Burnout, Anxiety and Depression among Teachers: A Scoping Review. PubMed, 2022.
Purba A, Demou E. Identifying the Key Risk Factors for Adverse Psychological Outcomes Among Police Officers: A Systematic Literature Review. PubMed, 2019.
Law PCF, et al. A systematic review on the effect of work-related stressors on mental health of young workers. PubMed, 2020.