Ka fëmijë që në shtëpi flasin pa pushim, qeshin, tregojnë histori dhe bëjnë pyetje gjatë gjithë ditës. Megjithatë, sapo hyjnë në shkollë, në kopsht apo përballen me persona jashtë familjes, heshtin plotësisht. Nuk përgjigjen kur i thërret mësuesja, nuk kërkojnë ndihmë, nuk flasin me bashkëmoshatarët dhe shpesh komunikojnë vetëm me gjeste ose me tundje koke.
Shumë njerëz e interpretojnë këtë sjellje si turp. Në realitet, për disa fëmijë kjo heshtje është shenjë e një çrregullimi ankthi të quajtur mutizëm selektiv. Fëmija dëshiron të flasë, por ankthi është aq i fortë sa e bllokon plotësisht.
Çfarë Është Mutizmi Selektiv?
Mutizmi selektiv është një çrregullim ankthi, ku një fëmijë është plotësisht i aftë të flasë, por nuk arrin të flasë në situata të caktuara sociale.
Në shumicën e rasteve:
- në shtëpi flet normalisht
- me prindërit ndihet rehat
- me vëllezërit ose motrat komunikon pa problem
- në shkollë nuk nxjerr asnjë fjalë
- në festa, vizita ose ambiente publike mbetet në heshtje
- flet vetëm me persona të caktuar
- përdor gjeste në vend të fjalëve
- duket tepër i tensionuar
- nuk kërkon ndihmë edhe kur ka nevojë
Pra, problemi nuk është gjuha, inteligjenca apo zhvillimi i të folurit. Problemi është ankthi ekstrem që aktivizohet në situata sociale.
Mutizmi selektiv zakonisht shfaqet para moshës 5 vjeç, por shpesh vihet re vetëm kur fëmija fillon kopshtin ose shkollën, ku pritet të komunikojë me persona të tjerë.
Si Duket Mutizmi Selektiv Në Jetën E Përditshme?
Shumë prindër habiten kur mësuesja u thotë:
“Fëmija juaj nuk ka folur asnjëherë në klasë.”
Ndërkohë, në shtëpi ai nuk pushon së foluri, në shtëpi këndon, reciton poezi dhe bën qindra pyetje.
Kjo është një nga karakteristikat kryesore të mutizmit selektiv.
Pse Ndodh Mutizmi Selektiv?
Nuk ekziston një shkak i vetëm.
Mutizmi selektiv zakonisht zhvillohet nga kombinimi i disa faktorëve.
Ankthi
Faktori kryesor është ankthi social. Fëmija ka frikë të flasë sepse ndjen sikur çdo fjalë do të gjykohet nga të tjerët.
Temperamenti
Disa fëmijë lindin më të ndjeshëm.
Ata reagojnë më fort ndaj situatave të reja, zhurmave, njerëzve të panjohur ose ndryshimeve.
Historia familjare
Në disa familje mund të ketë histori të:
- ankthit
- fobive sociale
- sulmeve të panikut
Kjo nuk do të thotë se mutizmi selektiv trashëgohet drejtpërdrejt, por predispozita për ankth mund të jetë më e lartë.
Ndryshimet e mëdha
Ndonjëherë mutizmi mund të shfaqet pas:
- fillimit të shkollës
- emigrimit
- ndryshimit të ambientit
- lindjes së një motre ose vëllai
- një përvoje stresuese
Megjithatë, jo çdo fëmijë që kalon këto situata zhvillon mutizëm selektiv.
Dallimi Me Çrregullime Të Tjera
Mutizmi selektiv shpesh ngatërrohet me gjendje të tjera.
Turpi
Një fëmijë i turpshëm mund të ketë nevojë për pak kohë për t’u ambientuar.
Pas disa minutash ose ditësh fillon të flasë.
Tek mutizmi selektiv, heshtja vazhdon për javë, muaj apo edhe vite nëse nuk trajtohet.
Autizmi
Fëmijët me autizëm kanë vështirësi më të gjera në komunikim dhe ndërveprim social, si dhe interesa ose sjellje të përsëritura.
Një fëmijë me mutizëm selektiv zakonisht ka aftësi të mira sociale dhe komunikon normalisht në ambientet ku ndihet i sigurt.
Çrregullimet e të folurit
Tek mutizmi selektiv fëmija di të flasë.
Ai ka zhvillim normal të gjuhës, por ankthi e pengon të përdorë këtë aftësi në situata të caktuara.
Çfarë Nuk Duhet Të Bëjnë Prindërit?
Me dëshirën për ta ndihmuar, prindërit ndonjëherë përdorin mënyra që e shtojnë ankthin.
Shmangni:
- detyrimin për të folur para të tjerëve
- fraza si “Fol!”, “Mos u bëj i turpshëm!”, “Pse nuk përgjigjesh?”
- krahasimet me fëmijë të tjerë
- ndëshkimin për heshtjen
- përgjigjen gjithmonë në vend të fëmijës pa i dhënë mundësi të përfshihet gradualisht
Këto reagime mund ta bëjnë fëmijën të ndihet edhe më i frikësuar dhe ta përforcojnë heshtjen.
Si Mund Ta Ndihmojnë Prindërit?
Prindërit kanë një rol shumë të rëndësishëm.
Është e dobishme të:
- krijojnë ambiente ku fëmija ndihet i sigurt
- mos e detyrojnë të flasë
- ta lavdërojnë për çdo hap të vogël drejt komunikimit
- bashkëpunojnë me mësuesit
- ruajnë qetësinë dhe durimin
Edhe një buzëqeshje, një pëshpëritje ose një fjalë e vetme mund të jetë një arritje e madhe për një fëmijë me mutizëm selektiv.
A Mund Të Shërohet Mutizmi Selektiv?
Po.
Sa më herët të identifikohet, aq më të mira janë rezultatet.
Trajtimi zakonisht përfshin:
- terapi psikologjike, veçanërisht terapi njohëse-sjellore (CBT), e përshtatur për fëmijët
- teknika për uljen e ankthit
- ekspozim gradual ndaj situatave sociale
- përfshirjen aktive të prindërve dhe mësuesve
Psikologu bashkëpunon me prindërit dhe mësuesit, duke u ofruar strategji praktike për të mbështetur fëmijën në shtëpi dhe në shkollë, në mënyrë që ai të përparojë me ritmin e tij dhe të mos ndihet i detyruar apo i gjykuar.
Vlerësimi i hershëm ndihmon në vendosjen e diagnozës së saktë dhe në fillimin e trajtimit përpara se vështirësitë të ndikojnë në zhvillimin emocional dhe social të fëmijës. Nëse dyshoni se fëmija juaj po përjeton mutizëm selektiv, një vlerësim i hershëm psikologjik mund të bëjë një ndryshim të madh në ecurinë e tij. Në Klinika Ego, ekipi ynë i psikologëve ofron vlerësim dhe mbështetje të specializuar për fëmijët dhe familjet, duke ndërtuar një plan trajtimi të përshtatur sipas nevojave të secilit fëmijë.
BURIME
Muris, P., & Ollendick, T. H. (2021). Children Who Are Anxious in Silence: A Review on Selective Mutism, the New Anxiety Disorder in DSM-5. Clinical Child and Family
NHS-Selective mutism