Frika dhe ankthi janë ndër përvojat emocionale më të zakonshme që njerëzit përjetojnë gjatë jetës. Në shumë raste ato janë reagime normale ndaj situatave të vështira. Megjithatë, kur frika bëhet shumë intensive dhe fillon të kufizojë jetën e përditshme, ajo mund të shndërrohet në një problem serioz psikologjik.
Shumë njerëz përpiqen të shmangin situatat që i frikësojnë. Për shembull, dikush që ka frikë nga fluturimi mund të shmangë udhëtimet me avion për vite me radhë. Një person tjetër që ka ankth social mund të shmangë takimet, prezantimet ose aktivitetet publike. Shmangia e vazhdueshme shpesh e forcon ankthin.
Për këtë arsye, në psikologji përdoret një metodë shumë efektive që quhet terapia e ekspozimit. Kjo është një teknikë që një psikolog në terapi e përdor për të ndihmuar pacientët të përballen gradualisht me frikën dhe ankthin e tyre.
Çfarë Është Terapia E Ekspozimit?
Terapia e ekspozimit është një teknikë terapeutike që përdoret nga një psikolog në terapi për të ndihmuar individët të përballen gradualisht me situatat ose objektet që shkaktojnë frikë,ankth,panik ose shqetësim.
Në vend që pacienti të shmangë situatën që e frikëson, psikologu e ndihmon atë të përballet me të në mënyrë të kontrolluar dhe graduale. Qëllimi i kësaj terapie është që truri të mësojë se situata nuk është aq e rrezikshme sa perceptohet.
Në shumë raste, psikologët e kombinojnë terapinë e ekspozimit me terapi kognitive-biheviorale (CBT), për të ndihmuar pacientin të ndryshojë edhe mënyrën e të menduarit për situatat që shkaktojnë ankth.
Kjo metodë konsiderohet një nga trajtimet më efektive në psikologji për menaxhimin e çrregullimeve të ankthit.
Kur Një Psikolog Përdor Terapinë E Ekspozimit
Në praktikën klinike, psikologët e përdorin terapinë e ekspozimit për trajtimin e shumë problemeve psikologjike që lidhen me frikën dhe ankthin.
Fobi specifike
Fobitë janë frikëra intensive ndaj objekteve ose situatave të caktuara.
Disa nga fobitë më të zakonshme përfshijnë:
- frika nga lartësitë
- frika nga fluturimi me avion
- frika nga insektet
- frika nga hapësirat e mbyllura
Në këto raste, psikologu në terapi ndihmon pacientin të përballet gradualisht me burimin e frikës.
Për shembull, një person me frikë nga fluturimi mund të fillojë me:
- shikimin e videove të avionëve
- vizitën në aeroport
- fluturime të shkurtra
Me kalimin e kohës, ankthi fillon të zvogëlohet.
Ankthi social
Ankthi social është një nga problemet më të zakonshme që trajtohen në terapi. Personat që përjetojnë këtë problem shpesh kanë frikë nga:
- gjykimi i të tjerëve
- turpi në publik
- situatat sociale
Në këtë rast, psikologu përdor terapi ekspozimi për ta ndihmuar pacientin të përballet gradualisht me situatat sociale.
Për shembull, pacienti mund të fillojë duke:
- bërë një bisedë të shkurtër me një person të panjohur
- marrë pjesë në një aktivitet social
- mbajtur një prezantim të shkurtër
Sulmet e panikut
Personat që përjetojnë sulme paniku shpesh fillojnë të shmangin vende të ndryshme nga frika se mund të ndodhë një episod tjetër. Në këtë rast, psikologu në terapi e ndihmon pacientin të përballet gradualisht me situatat që shkaktojnë ankth dhe me ndjesitë fizike të panikut.
Me kalimin e kohës, pacienti kupton se këto ndjesi nuk janë të rrezikshme dhe mund të menaxhohen.
PTSD (Trauma psikologjike)
Personat që kanë përjetuar trauma shpesh shmangin situatat që i kujtojnë ngjarjen traumatike. Në terapi, psikologu përdor ekspozimin gradual për të ndihmuar pacientin të përpunojë kujtimet e traumës në një mënyrë të sigurt.
Ky proces ndihmon në uljen e reagimeve të forta emocionale dhe ankthit.
Procesi I Terapisë Së Ekspozimit Në Terapi Psikologjike
Kur një pacient fillon terapi, psikologu krijon një plan të strukturuar për ekspozimin. Ky proces zakonisht përfshin disa hapa të rëndësishëm.
Fillimisht, psikologu dhe pacienti identifikojnë situatat që shkaktojnë ankth. Më pas krijohet një listë situatash nga më pak stresuese deri tek më frikësueset.
Për shembull, për frikën nga qentë:shikimi i fotove të qenve,shikimi i një qeni nga larg,qëndrimi pranë një qeni,prekja e një qeni. Kjo i lejon pacientit të përballet gradualisht me frikën.
Në këtë fazë, psikologu në terapi e udhëheq pacientin të përballet me situatat e listuara.Në fillim ankthi mund të rritet, por me kalimin e kohës ai fillon të ulet. Truri fillon të mësojë se situata nuk është aq e rrezikshme sa perceptohej më parë.
Një pjesë shumë e rëndësishme e procesit është praktikimi i ekspozimit edhe në jetën e përditshme. Psikologu mund t’i japë pacientit ushtrime për të realizuar midis seancave të terapisë. Kjo ndihmon që përparimi i arritur në terapi të transferohet edhe në situata reale.
Përfitimet E Terapisë Së Ekspozimit Sipas Psikologëve
Shumë studime në psikologji tregojnë se terapia e ekspozimit është një nga trajtimet më efektive për ankthin dhe fobitë. Disa nga përfitimet më të rëndësishme përfshijnë:
Ul ankthin dhe panikun
Kur pacienti përballet gradualisht me frikën, sistemi nervor fillon të reagojë më pak intensivisht.
Kjo ndihmon në reduktimin e:
- ankthit kronik
- sulmeve të panikut
- reagimeve të forta emocionale
Rrit vetëbesimin
Kur individi përballet me situata që më parë i shmangte, ai fillon të zhvillojë më shumë besim tek vetja. Shumë pacientë raportojnë se pas terapisë ndihen më të sigurt në përballimin e situatave të vështira.
Redukton sjelljet e shmangies
Shmangia është një nga faktorët kryesorë që e mban gjallë ankthin. Psikologët në terapi punojnë për të ndihmuar pacientët të ndërpresin këtë cikël dhe të përballen me situatat që më parë i shmangnin.
Përmirëson cilësinë e jetës
Kur frika dhe ankthi zvogëlohen, njerëzit mund të rikthehen në aktivitetet që më parë i shmangnin.
Shumë pacientë pas terapisë:
- udhëtojnë më lirshëm
- marrin pjesë në aktivitete sociale
- ndihen më të qetë në situata të ndryshme
Shembull Praktik Nga Terapia
Imagjinoni një person që ka frikë të flasë në publik. Ai shmang prezantimet në punë dhe ndjen ankth sa herë që duhet të flasë para njerëzve.
Në terapi, psikologu fillon me hapa të vegjël:
- pacienti lexon një tekst para terapistit
- më pas flet para një grupi të vogël
- gradualisht mban një prezantim para një audience më të madhe
Pas disa javësh ose muajsh praktikë, ankthi fillon të ulet ndjeshëm.
Si Të Praktikohet Terapia E Ekspozimit Në Mënyrë Të Sigurt
Edhe pse terapia e ekspozimit është shumë efektive, është e rëndësishme që ajo të realizohet në mënyrë të kontrolluar.
Disa këshilla që rekomandojnë psikologët janë:
- filloni me hapa të vegjël
- mos u përballni menjëherë me frikën më të madhe
- përdorni teknika relaksimi dhe frymëmarrjeje
- praktikoni gradualisht situatat që shkaktojnë ankth
Më e rëndësishmja, ky proces duhet të realizohet në bashkëpunim me një psikolog në terapi, i cili mund të udhëheqë procesin në mënyrë profesionale.
Nëse ankthi ose frika po ndikojnë në jetën tuaj të përditshme, kërkimi i ndihmës nga një psikolog dhe fillimi i terapisë mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt mirëqenies mendore.
Nëse dëshironi ndihmë profesionale, mund të rezervoni një konsultë pranë Klinika Ego, ku psikologët ofrojnë terapi të specializuar për trajtimin e ankthit dhe problemeve emocionale.
BURIME
What exposure therapy is and what to expect-MedicalNewsToday
The Practice of Exposure Therapy: Relevance of Cognitive-Behavioral Theory and Extinction Theory-Jonathan S. Abramowitz