Dispraksia, e njohur zyrtarisht në manualet mjekësore si Çrregullimi i Koordinimit Zhvillimor (DCD), është një gjendje neurozhvillimore që fillon në fëmijëri dhe ndikon në aftësinë e trurit për të planifikuar, organizuar dhe ekzekutuar lëvizjet fizike.
Në thelb, truri i fëmijës me dispraksi e ka të vështirë të përkthejë një ide në veprim fizik. Fëmija mund të dijë shumë mirë çfarë dëshiron të bëjë, por trupi nuk e ndjek me të njëjtën saktësi dhe shpejtësi.
Sipas organizatave ndërkombëtare të shëndetit, dispraksia prek rreth 5–6% të fëmijëve dhe është më e shpeshtë te djemtë sesa te vajzat. Megjithatë, shpesh nuk diagnostikohet herët, pasi ngatërrohet me “ngathtësi” ose mungesë përqendrimi.
Është shumë e rëndësishme të theksohet se dispraksia nuk ka lidhje me inteligjencën. Fëmijët me këtë gjendje kanë zakonisht inteligjencë normale ose mbi mesataren, por përballen me vështirësi në realizimin fizik të detyrave të përditshme.
Çfarë Është Dispraksia?
Dispraksia është një çrregullim që ndikon në mënyrën se si truri planifikon lëvizjet. Nuk është problem i muskujve dhe as i vullnetit, por i koordinimit neurologjik.
Fëmija mund të ketë ide të qarta, por truri nuk i organizon si duhet “hapat” që duhen për ta kryer veprimin.
Shembull: një fëmijë dëshiron të shkruajë një fjali, por ka vështirësi në koordinimin e dorës, lapsit dhe presionit mbi letër, duke bërë që shkrimi të jetë i ngadalshëm dhe i lodhshëm.
Cilat Janë Simptomat E Dispraksisë Tek Fëmijët?
Simptomat ndryshojnë nga fëmija në fëmijë, por zakonisht shfaqen në disa fusha kryesore:
1. Vështirësi në motorikën e madhe
Këtu përfshihen lëvizjet e trupit si ecja, vrapimi, kërcimi dhe ruajtja e ekuilibrit.
Shembuj:
- fëmija rrëzohet shpesh pa arsye të dukshme
- përplaset me mobiliet ose pengesat
- e ka të vështirë të mësojë biçikletën
- nuk kap dot mirë një top të hedhur drejt tij
2. Vështirësi në motorikën e imët
Këto janë lëvizjet e vogla të duarve dhe gishtave.
Shembuj:
- vështirësi në lidhjen e këpucëve
- probleme me mbylljen e pullave ose zinxhirëve
- shkrim i ngadalshëm dhe i palexueshëm
- lodhje e shpejtë gjatë vizatimit ose shkrimit
3. Dispraksia verbale (të folurit)
Në disa raste ndikohet edhe të folurit.
Shembuj:
- fëmija e di fjalën, por e ka të vështirë ta shqiptojë
- fjalët mund të dalin të ngatërruara ose të paqarta
- ritëm i çrregullt i të folurit
4. Vështirësi në organizim dhe planifikim
Dispraksia ndikon edhe në “organizimin e mendimeve”.
Shembuj:
- fëmija harron shpesh sendet personale
- e ka të vështirë të ndjekë udhëzime me disa hapa
- nuk organizon dot çantën e shkollës
- ka vështirësi në përfundimin e detyrave
A Mund Të Shërohet Dispraksia?
Dispraksia nuk “shërohet” plotësisht, por përmirësohet ndjeshëm me terapi dhe mbështetje të vazhdueshme.
Qëllimi nuk është eliminimi i saj, por:
- rritja e pavarësisë së fëmijës
- përmirësimi i koordinimit
- rritja e vetëbesimit
Cili Është Ndryshimi Mes ADHD Dhe Dispraksisë?
Edhe pse mund të ngatërrohen, janë dy gjendje të ndryshme:
ADHD:
- lidhet me vëmendjen dhe impulsivitetin
- fëmija shpërqendrohet lehtë
- ka vështirësi në fokus
Dispraksia:
- lidhet me koordinimin fizik
- fëmija e di çfarë duhet të bëjë, por nuk e realizon mirë fizikisht
- ka vështirësi në lëvizje dhe planifikim
Shpesh mund të shfaqen së bashku.
Çfarë Mund Të Bëjnë Prindërit Për Të Ndihmuar Një Fëmijë Me Dispraksi?
1. Të tregojnë durim dhe të shmangin krahasimet
Fëmijët me dispraksi kanë nevojë për më shumë kohë për të mësuar disa aftësi. Krahasimi me fëmijët e tjerë mund të ulë vetëbesimin e tyre. Është e rëndësishme të vlerësohet çdo përparim, edhe nëse është i vogël.
2. Të krijojnë rutina të qarta
Rutinat dhe udhëzimet e ndara në hapa të vegjël e ndihmojnë fëmijën të organizohet më mirë dhe të ndihet më i sigurt në aktivitetet e përditshme.
3. Të nxisin pavarësinë
Prindërit duhet ta lejojnë fëmijën të provojë vetë, duke ofruar ndihmë kur është e nevojshme. Kjo e ndihmon të zhvillojë besimin tek aftësitë e tij.
4. Të fokusohen te forcat e fëmijës
Dispraksia nuk përcakton inteligjencën apo potencialin e fëmijës. Prindërit duhet të inkurajojnë interesat, talentet dhe aftësitë ku fëmija ndihet i suksesshëm.
5. Të bashkëpunojnë me specialistët
Bashkëpunimi me terapistët, psikologun dhe shkollën ndihmon në krijimin e një mbështetjeje të plotë për nevojat e fëmijës.
Si Ndihmon Terapia Psikologjike Tek Fëmijët Me Dispraksi?
Edhe pse dispraksia lidhet kryesisht me koordinimin motorik, ndikimi emocional mund të jetë shumë i madh. Fëmijët që vazhdimisht përballen me vështirësi mund të ndihen të frustruar, të ndryshëm ose të humbasin besimin tek vetja.
Terapia psikologjike nuk e ndryshon mënyrën se si funksionon truri në aspektin motorik, por ndihmon fëmijën të përballet më mirë emocionalisht me sfidat.
1. Terapia okupacionale
Ndihmon fëmijën të mësojë aktivitete të përditshme si:
- veshja
- shkrimi
- përdorimi i objekteve
Shembull: një fëmijë mësohet hap pas hapi si të lidhë këpucët duke e ndarë veprimin në pjesë të vogla.
2. Fizioterapia
Përmirëson:
- ekuilibrin
- forcën muskulare
- koordinimin trupor
Një fëmijë me dispraksi ka nevojë jo vetëm për terapi fizike, por edhe për një mjedis ku ndihet i kuptuar dhe i mbështetur. Kombinimi i terapive profesionale, mbështetjes familjare dhe kujdesit psikologjik e ndihmon fëmijën të zhvillojë aftësitë e tij, të fitojë pavarësi dhe të ndërtojë besim te vetja.
Pse Duhet Terapia Psikologjike?
- Rrit vetëbesimin dhe vetëvlerësimin: Ndihmon fëmijën të kuptojë se vështirësitë në koordinim nuk do të thonë se është “më pak i aftë” dhe e ndihmon të njohë pikat e tij të forta.
- Menaxhon frustrimin dhe emocionet negative: Fëmijët me dispraksi mund të ndihen të mërzitur, të zemëruar ose të dorëzohen shpejt kur një aktivitet u duket i vështirë. Terapia i mëson të shprehin emocionet dhe të përdorin mënyra më të shëndetshme për t’i përballuar ato.
- Redukton ankthin dhe frikën nga dështimi: Disa fëmijë shmangin aktivitete të reja sepse kanë frikë se do të gabojnë ose do të gjykohen nga të tjerët. Terapia i ndihmon të ndërtojnë siguri dhe të përballen gradualisht me situatat sfiduese.
- Zhvillon aftësitë sociale: Ndihmon fëmijën të përmirësojë komunikimin me bashkëmoshatarët, të kërkojë ndihmë kur ka nevojë dhe të ndihet më i përfshirë në grup.
- Përmirëson përqendrimin dhe organizimin: Përmes strategjive praktike, fëmija mund të mësojë mënyra për të planifikuar detyrat, për të menaxhuar kohën dhe për të përfunduar aktivitetet.
- Mbështet edhe prindërit: Psikologu i ndihmon prindërit të kuptojnë më mirë nevojat e fëmijës, të vendosin pritshmëri reale dhe të përdorin mënyra komunikimi që forcojnë motivimin dhe sigurinë emocionale të tij.
Dispraksia mund të sjellë sfida në koordinim, organizim dhe realizimin e aktiviteteve të përditshme, por ajo nuk përcakton inteligjencën, aftësitë apo të ardhmen e një fëmije. Një diagnozë e hershme dhe ndërhyrja profesionale ndihmojnë që vështirësitë të menaxhohen më mirë dhe fëmija të mos ndihet i kufizuar nga ajo që nuk arrin të bëjë menjëherë.
BURIME
National Health Service. Developmental Co-ordination Disorder (Dyspraxia) in Children
Understanding Developmental Coordination Disorder (DCD)
Walker E, Shaw SC, Price J, Reed M, Anderson J. Dyspraxia in Clinical Education: A Review