Çrregullimi I Grumbullimit Të Sendeve: Më Shumë Se Thjesht Rrëmujë (Hoarding Disorder)

Shumë njerëz kanë një sirtar plot me sende “që mund të duhen një ditë”.

Të tjerë ruajnë kujtime nga fëmijëria, rroba që nuk i përdorin më ose objekte me vlerë sentimentale. Kjo është normale. Megjithatë, kur grumbullimi bëhet aq i madh sa pengon jetën e përditshme, dëmton marrëdhëniet, rrezikon shëndetin dhe krijon stres të vazhdueshëm, nuk flasim më për zakon apo rrëmujë, por për një çrregullim të shëndetit mendor.

Çrregullimi i Grumbullimit të Sendeve (Hoarding Disorder) është një gjendje psikologjike e njohur nga manualet diagnostike, ku personi ka vështirësi të vazhdueshme për të hequr dorë nga sendet, pavarësisht vlerës së tyre reale. Ky nuk është një problem i dembelizmit apo mungesës së organizimit. Në shumicën e rasteve, pas çdo objekti fshihet një arsye emocionale.

Çfarë është Çrregullimi i Grumbullimit (Hoarding Disorder)?

Çrregullimi i Grumbullimit karakterizohet nga:

• Vështirësi ekstreme për të hedhur ose dhuruar sende.
• Nevoja për t’i ruajtur ato, edhe kur nuk përdoren prej vitesh.
• Ankth i madh kur dikush sugjeron t’i largojë.
• Mbushje e shtëpisë deri në atë pikë sa hapësirat nuk përdoren më për funksionin e tyre.

Personi mund të përballet me:

• Pirgje të mëdha gazetash, rrobash, librash, dokumentesh, kutish apo sendesh sentimentale.
• Pamundësi për të përdorur normalisht dhomat e shtëpisë, si për shembull të mos flejë në shtrat ose të mos gatuajë në kuzhinë për shkak të rrëmujës.
• Grumbullim ushqimesh të prishura ose mbeturinash, duke krijuar probleme serioze higjienike dhe rrezik për shëndetin.
• Konflikte të vazhdueshme me partnerin ose familjarët që përpiqen të pastrojnë ambientin.
• Turp dhe izolim social, duke shmangur vizitat në shtëpi.
• Probleme në punë ose në marrëdhëniet personale për shkak të stresit që krijon çrregullimi.

Pse Njerëzit Grumbullojnë Sende?

Pyetja që bëjnë shumica është:

“Pse thjesht nuk i hedh?”

Për dikë pa këtë çrregullim përgjigjja duket e thjeshtë.

Për personin që vuan, ajo është shumë më e ndërlikuar.

Objektet nuk janë thjesht sende.

Ato përfaqësojnë:

• kujtime
• siguri
• identitet
• njerëz të dashur
• mundësi për të ardhmen
• kontroll emocional

Psikologjia Pas Sendeve

1. Lidhja emocionale me objektet

Një objekt mund të ketë shumë më tepër kuptim sesa duket.Një bluzë e vjetër nuk është vetëm një bluzë.

Për personin mund të jetë:

• dita kur njohu partnerin
• kujtimi i nënës
• periudha më e lumtur e jetës
• ndjenja e sigurisë

Shembull

Një grua 58-vjeçare ruante mbi 200 copa rrobash të nënës së saj që kishte ndërruar jetë 15 vite më parë. Kur psikologia e pyeti pse nuk i dhuronte, ajo u përgjigj:

“Nëse i hedh, ndihem sikur po e humbas përsëri nënën.”Problemi nuk ishin rrobat.

Problemi ishte dhimbja e papërpunuar.

2. Frika nga harresa

Shumë persona besojnë se:

“Nëse e hedh këtë send, do ta harroj atë moment. Objekti bëhet një “kujtesë fizike”. Ata kanë frikë se kujtimet do të zhduken bashkë me sendin.

Prandaj ruajnë:

• bileta koncertesh
• fatura
• revista
• kartolina
• lodra të vjetra
• paketime

Jo sepse kanë vlerë materiale, por sepse kanë vlerë emocionale.

3. Ankthi gjatë marrjes së vendimeve

Një nga karakteristikat kryesore të Hoarding Disorder është vështirësia në vendimmarrje.

Për shumicën: “Hidhe.”

Për personin me këtë çrregullim:

• Po sikur të më duhet?
• Po sikur të ketë vlerë?
• Po sikur ta përdor vitin tjetër?
• Po sikur ta kërkoj më vonë?
• Po sikur të bëj gabim?

Çdo objekt kthehet në një vendim emocional. Pas disa orësh lodhjeje mendore, personi zgjedh ta mbajë. Jo sepse e do. Por sepse nuk arrin të vendosë.

4. Trauma

Traumat shpesh ndryshojnë mënyrën se si njerëzit kërkojnë siguri.

Pas:

• divorcit
• emigrimit
• luftës
• humbjes së shtëpisë
• varfërisë
• katastrofave natyrore

disa persona fillojnë të ruajnë gjithçka. Psikologjikisht, objektet krijojnë iluzionin e kontrollit.

Nëse dikur humbe gjithçka, truri fillon të besojë se nuk duhet të hedhësh më asgjë.

5. Humbja e një personi të dashur (Grief)

Ky është një nga faktorët më të zakonshëm.

Pas vdekjes së një prindi, partneri ose fëmije, shumë persona nuk prekin asgjë në dhomën e tyre për vite. Në disa raste kjo është pjesë normale e zisë.

Por kur kalojnë shumë vite dhe personi nuk mund të heqë as një send të vetëm, mund të kemi të bëjmë me grumbullim patologjik.

Për këtë arsye, heqja dorë nga një send nuk përjetohet si një veprim i zakonshëm, por si një humbje emocionale. Pikërisht kjo është arsyeja pse trajtimi nuk fokusohet vetëm te pastrimi i shtëpisë, por mbi të gjitha te kuptimi i lidhjes psikologjike që personi ka krijuar me objektet. Kjo lidhje është ajo që e mban çrregullimin aktiv dhe që duhet adresuar gjatë psikoterapisë.

Çrregullime të tjera që shoqërojnë shpesh Hoarding Disorder

Është e rëndësishme të kuptohet se Çrregullimi i Grumbullimit të Sendeve rrallë shfaqet i vetëm. Më shpesh ai shoqërohet me:

• Depresionin
• Çrregullimet e ankthit
• Çrregullimin Obsesiv-Kompulsiv (OCD)
• Çrregullimin e Deficitit të Vëmendjes dhe Hiperaktivitetit (ADHD)

Si Të Ndihmojmë Një Person Me Çrregullimin E Grumbullimit Të Sendeve?

Shmangni komente si: “Hidhi të gjitha”, “Je dembel” ose “Ke nevojë vetëm të pastrosh.” Këto zakonisht rrisin ankthin dhe e bëjnë personin më rezistent ndaj ndryshimit.

Në vend të kësaj:

• Tregoni empati dhe kuptoni se sendet kanë një vlerë emocionale për të.
• Mos i hidhni sendet pa dijeninë e personit.
• Inkurajoni ndryshime të vogla dhe graduale.
• Bëni pyetje që e ndihmojnë të reflektojë, në vend që ta gjykoni.
• Sugjeroni mbështetje profesionale nga një psikolog ose psikiatër.

Kur Duhet Kërkuar Ndihmë?

Ndihma profesionale rekomandohet kur grumbullimi:

• pengon përdorimin normal të shtëpisë,
• krijon konflikte në familje,
• çon në izolim social,
• rrezikon sigurinë ose higjienën,
• ose shkakton ankth të fortë kur personi duhet të ndahet nga sendet.

Psikologu nuk fokusohet te pastrimi i shtëpisë, por te arsyet psikologjike që e bëjnë të vështirë ndarjen nga sendet. Gjatë terapisë, ai ndihmon personin të:

• kuptojë lidhjen emocionale me objektet,
• identifikojë ankthin, frikën ose traumën që fshihet pas grumbullimit,
• zhvillojë aftësi për të marrë vendime pa u ndjerë i mbingarkuar,
• përballojë gradualisht ankthin e heqjes dorë nga sendet,
• krijojë zakone më të shëndetshme organizimi dhe menaxhimi të hapësirës.

Me psikoterapi, personi mund të kuptojë lidhjen emocionale me sendet dhe të krijojë një marrëdhënie më të shëndetshme me to.

BURIME

Mayo Clinic – Hoarding disorder: Symptoms and causes.

National Health Service – Hoarding disorder.

International OCD Foundation – Hoarding Disorder Resource Center.

Cleveland Clinic – Hoarding Disorder.